Vì sao hình thành xung đột trong mối quan hệ và cách giải quyết

Đôi lúc ta tự thắc mắc “Vì sao những mối quan hệ của ta thường không ổn?” “Vì sao không chỉ một mà nhiều mối quan hệ của ta đều có vấn đề?”. Ta không thể hiểu được xung đột trong những mối quan hệ ấy bắt nguồn từ đâu. Không lẽ tất cả đều là do người khác sai? Rốt cuộc thì xung đột trong mối quan hệ bắt nguồn từ đâu? Và có cách nào để giải quyết triệt để nó không?

Hình tượng về người khác

Chúng ta đang nhìn một người là chính người đó hay là thông qua những hình tượng mà ta tạo dựng về người đó? Ta ghi nhớ một vài điều về một người, sau đó kết luận và vẽ nên một hình ảnh về họ. Đi kèm theo đó là một vài kỳ vọng (tốt/xấu) mà ta đặt ra cho họ. Chúng ta tin tưởng hình ảnh ấy là đúng. Bằng cách này, ta đã tạo nên hình tượng về một người. Hình tượng này có thể thay đổi theo thời gian hoặc không, dựa trên những gì ta ghi nhớ thêm về họ, mong đợi thêm ở họ.

Khi một người làm ta thỏa mãn, ta vẽ hình tượng về họ thông qua sự thỏa mãn ấy. Khi một người làm ta buồn, khơi gợi lại tổn thương trong ta, ta hình dung họ thông qua những khổ đau, bất mãn và thất vọng. Khi một người động đến cái tôi của ta, ta tức giận, và hình dung họ qua sự căm ghét.

Tương tự, những người xung quanh cũng vẽ nên một hình ảnh về bạn trong tâm trí họ. Hình tượng về bạn trong mắt mỗi người là khác nhau vì mỗi người để ý, ghi nhớ và kỳ vọng những điều khác nhau về bạn.

Ngoài ra, chúng ta cũng tự xây dựng hình tượng cho chính mình. Bạn lên ý tưởng về bản thân mình, “tôi nên là ai và không nên là ai”. Bạn gắn chặt mình với hình ảnh đó. Hình tượng về bản thân sẽ thay đổi, chỉ khi bạn có những ý tưởng mới về chính mình.

Xem thêm: Vì sao bạn không biết “Tôi là ai?” Làm sao để định danh được chính mình?

Mối quan hệ được hình thành như thế nào?

Có sự liên hệ nào giữa hai con người với nhau không? Hay là chỉ có mối liên hệ giữa hai hình tượng với nhau? Có phải bạn xây dựng mối quan hệ với người khác dựa trên hình tượng bạn ghi nhận về họ, và hình tượng bạn tự có về bản thân mình? Sự thật là đối phương cũng xây dựng mối quan hệ với bạn như thế. Họ có hình tượng về bạn và hình tượng về chính họ. Mối quan hệ là sự liên hệ giữa hai hình tượng ấy. Cùng là mối quan hệ giữa bạn và đối phương, nhưng ở góc nhìn của mỗi người, mối quan hệ này lại có những mức độ thân, sơ khác nhau.

Chúng ta nhìn nhau thông qua những ảo tưởng về nhau. Những hình ảnh về nhau trong quá khứ sẽ luôn là thứ ngăn cản một mối quan hệ thật sự. Ta không thể nhìn thẳng trực diện vào một người. Ta chỉ có thể nhìn họ thông qua cái hình tượng mà ta đã hình dung: kẻ đã mang lại tổn thương cho ta, người đã khiến ta hài lòng…

Dường như không có sự tương tác trực tiếp nào đã diễn ra. Chỉ có sự tương tác giữa hai hình tượng. Không có một mối quan hệ thực sự nào được xây dựng, chỉ có sự liên hệ giữa hai hình tượng mà thôi.

Một mối quan hệ thực sự chỉ xuất hiện khi ta có thể nhìn nhau mà bỏ qua tất cả những ảo tưởng về nhau, những hình ảnh của nhau trong quá khứ. Ta nhìn nhau không thông qua những tổn thương hay thỏa mãn. Liệu ta có thể nhìn một người mà không tạo ra bất kỳ hình tượng nào về người ấy không?

Xung đột trong mối quan hệ

Vì mối quan hệ giữa bạn và người khác là mối liên hệ giữa hai hình tượng, nên sự xung đột trong mối quan hệ thực chất là sự xung đột của hai hình tượng.

• Hình tượng về người kia bị đổ vỡ

Chúng ta đã xây dựng hình tượng một người dựa trên một vài điểm mà chúng ta ấn tượng, ghi nhớ, và kỳ vọng. Đó không phải là toàn bộ con người họ. Vì thế mà không khó để đôi lúc, hoặc thường xuyên, ta nhận thấy hình tượng mà ta xây dựng là không đúng. Ta nhìn thấy những điểm khác nữa ở họ. Ta nhìn thấy họ đã sống những ngày trong đời không như ta kỳ vọng. Suy nghĩ và hành động của họ khác với những gì mà ta vẫn luôn ảo tưởng.

Đối diện với những điều mới mẻ ấy, nếu ta không nhận ra việc xây dựng hình tượng về người kia của mình là sai, thì ta sẽ rơi vào sự sụp đổ hình tượng. Ta đổ lỗi cho người kia đã thay đổi. Khi hình tượng xấu xí trong mắt bạn sụp đổ, bạn bảo họ đã thay đổi tốt lên. Khi hình tượng tốt đẹp trong mắt bạn sụp đổ, bạn bảo họ đã thay đổi tệ đi. Trong khi bản chất họ vẫn thế, chỉ là bạn không nhìn thấy mà thôi. Trong họ có tất cả những điều tốt đẹp và xấu xí. Trong họ có cả nắng đẹp và mưa bão, hoa và cỏ, ngày và đêm, dịu dàng và nóng nảy, điềm đạm và bốc đồng, bao dung và thù hận…

Sự sụp đổ hình tượng khiến ta rơi vào cảm giác không thể chấp nhận được. Và mâu thuẫn nảy sinh. Xung đột trong mối quan hệ từ đó hình thành.

• Hình tượng về bản thân bị công kích

Hình tượng mà ta xây dựng cho bản thân chính là cái tôi của mình. Nó không cho phép người khác được công kích. Nó phẫn nộ, phát tiết, giận dữ ngay khi ai đó có ý đồ tấn công nó. Vì thế mà ta tức giận, buồn bực, đau khổ khi ai đó không hiểu ta theo cái hình tượng mà ta cho rằng ta là. Càng cố gắng bảo vệ hình tượng bản thân, ta càng xem những người xung quanh là kẻ thù. Ta xem họ như những người có chủ đích tấn công ta. Ta ghim thù, và oán giận họ. Một khi cái tôi bị đe dọa, mâu thuẫn và xung đột sẽ xảy ra.

Nếu ta không có hình tượng gì về chính mình thì sao? Thì ta sẽ chẳng bao giờ cảm thấy người khác công kích mình. Vì lẽ đó mà không một ai có thể làm tổn thương ta.

Xem thêm: Cái tôi là gì?

Mối quan hệ là tấm gương phản chiếu

Bởi mối quan hệ diễn ra dựa trên sự liên hệ giữa các hình tượng, vậy nên có thể nói rằng mọi thứ đều chỉ diễn ra trong tâm trí của bạn. Một mối quan hệ đang diễn ra như thế nào hoàn toàn phụ thuộc vào sự diễn giải của chính bạn. Bạn diễn dịch theo hướng tích cực thì tích cực. Bạn diễn dịch theo hướng tiêu cực thì tiêu cực. Rõ ràng, mối quan hệ đang phản chiếu những gì bên trong bạn, và đang không thể hiện đúng bản chất của nó. Yếu tố quyết định ở đây là nội tâm của bạn. Bên trong như thế nào, bạn sẽ nhìn thấy bên ngoài như thế ấy.

Mối quan hệ giữa bạn và những người xung quanh chính là tấm gương phản chiếu giúp bạn khám phá chính mình. Bạn nhìn thấy nội tâm của mình thông qua những mối quan hệ ấy. Bạn nhận ra mình có những tổn thương, và chúng đang chi phối bạn. Bạn nhận ra mình có những định kiến, và chúng đang dẫn dắt bạn. Bạn nhìn thấy trong mình có sự hồn nhiên, có những khát khao và những tính toán riêng. Bạn nhìn thấy những suy nghĩ và ý niệm của mình thông qua những cuộc hội thoại với mọi người. Những người xung quanh chỉ giúp khơi gợi để bạn nhìn thấy chính mình.

Khi mối quan hệ giữa bạn và những người xung quanh trở nên căng thẳng, đó là dấu hiệu cho bạn biết rằng mối quan hệ giữa bạn và chính mình cũng đang gặp vấn đề.

Cách giải quyết xung đột trong mối quan hệ

• Ngừng hình tượng hóa chính mình

Khi không còn hình tượng để bảo vệ, bạn sẽ không còn cảm thấy bản thân đang bị đe dọa. Bạn không còn cảm thấy bản thân đang bị hiểu nhầm, hiểu sai. Bạn không còn nhu cầu phải chứng minh mình, không còn nhu cầu phải được hiểu đúng. Bạn không cần phải đi khắp nơi để cố gắng giải thích về chính mình.

Thay vì cố gắng lên ý tưởng “tôi nên là ai và không nên là ai”, thì bạn nên tìm hiểu xem “tôi là ai”. Khi đi sâu vào tìm hiểu bản thân là ai, bạn sẽ nhận ra rằng, không có từ ngữ nào để định nghĩa được bạn cả.

Sự thấu hiểu bản thân quan trọng hơn rất nhiều so với việc xây dựng một hình tượng. Khi hiểu bản thân mình rồi, bạn sẽ nhận ra rằng cách hành xử của người khác không phải là điều quan trọng. Mà chính cách ta phản ứng lại mới là điều đáng lưu tâm. Những phản ứng ấy thể hiện nội tâm của ta, và cũng những phản ứng ấy tạo nên tình trạng của mối quan hệ. Khi ta có sự hiểu biết sâu sắc về phản ứng của chính mình, mối quan hệ sẽ có sự thay đổi triệt để.

Làm sao ta có thể hòa hợp được với người khác khi ta vẫn chưa thể hòa hợp với chính mình? Chỉ khi tổng thể con người của ta hòa hợp với nhau, thì thế giới này mới hòa hợp với ta. Điều quan trọng là sự thấu hiểu sâu sắc về bản thân, chứ không phải là lên ý tưởng về hình tượng bản thân.

• Xóa bỏ hình tượng về người khác

Hình tượng bạn tạo nên về một người chỉ mang một vài đặc điểm mà bạn ghi nhớ cùng một số kỳ vọng của bạn về người ấy. Rõ ràng, hình tượng này không mô tả đầy đủ về con người họ. Chưa kể đến, hình tượng mà bạn tạo nên ấy còn mang tính phiến diện do cái tôi của bạn áp đặt. Một thứ hoàn toàn không đúng như thế không nên được sử dụng.

Sẽ không có khả năng nào cho bạn để có thể nhìn thấy toàn vẹn một con người nếu bạn liên tục xây dựng hình tượng cho họ. Bạn sẽ chỉ nhìn họ qua cái hình tượng ấy, mặc kệ những điều khác về người ấy xuất hiện rất rõ trước mặt bạn. Đây có thể hiểu là sự cố chấp về góc nhìn. Việc này chẳng mang lại lợi ích gì cho bạn cả, nó chỉ thỏa cái tôi “mình là đúng” mà thôi.

Xóa bỏ hình tượng về người khác giúp bạn có thể giao tiếp với người đối diện một cách trực tiếp, không thông qua bất kỳ hình ảnh nào. Bạn không giao tiếp với quá khứ của họ, quá khứ của bạn. Bạn giao tiếp với con người đang hiện diện ngay trước mặt bạn, ngay ở hiện tại. Mối quan hệ xuất hiện ngay lúc này.

• Phá hủy cỗ máy hình tượng

Nếu bạn hủy đi một hình tượng, một hình tượng khác sẽ được hình thành sau đó, chỉ là sớm hay muộn. Vì thế mà bạn cần phá hủy toàn bộ cỗ máy hình tượng. Nghĩa là bạn sẽ không còn tạo ra bất kỳ hình tượng nào nữa. Chỉ như thế bạn mới có thể thiết lập được mối tương quan đúng nghĩa với những người xung quanh.

Việc phá hủy cỗ máy hình tượng không phải là một việc khó khăn. Bạn sẽ cần tập buông bỏ thói quen xây dựng hình tượng của mình. Mỗi khi bạn có một ý tưởng về bản thân, một nhận định về người khác, hãy lập tức buông bỏ nó. Chỉ cần sự nhắc nhở nhẹ nhàng, bạn sẽ không còn cảm thấy bị dính chặt vào những quan điểm của mình. Khi ấy, bạn sẽ dần bỏ được thói quen xây hình tượng. Cỗ máy hình tượng cũng sẽ không còn tồn tại nữa.

“Quan điểm của mình có thể là không đúng. Bỏ đi, không cần phải chứng minh mình đúng làm gì cả.”

“Hình tượng này là không đúng, bỏ đi vậy.”

“Mình không cần phải gắn chặt bản thân với ý tưởng này về chính mình.”

“Buông thôi.”

• Xây dựng mối quan hệ thực sự với bản thân

Bên trong thế nào, bên ngoài thế ấy. Mối quan hệ giữa bạn và chính mình diễn ra như thế nào, mối quan hệ giữa bạn và những người xung quanh cũng sẽ diễn ra như thế ấy. Vì thế mà bạn cần phải quay về với chính mình để có thể giải quyết những mâu thuẫn và xung đột bên ngoài.

Hằng ngày, bạn trò chuyện với bản thân những gì? Thái độ của bạn với chính mình trong từng sự việc ra sao? Khi đạt được thành tích, bạn đối xử với mình như thế nào? Khi gặp phải thất bại, bạn an ủi, động viên bản thân ra sao? Bạn chăm sóc hay hành hạ cơ thể mình? Bạn nuôi dưỡng hay đày đọa tinh thần của mình? Bạn có bao giờ quan tâm đến cảm xúc và suy nghĩ của bản thân? Đã bao giờ bạn thử tìm hiểu và thấu hiểu nội tâm của mình? Đã khi nào bạn thấu hiểu và đồng cảm cho chính mình? Bạn cư xử dịu dàng hay thô lỗ với bản thân? Bạn xem bản thân là một người bạn hay là kẻ thù?

Hãy xây dựng một mối quan hệ đầy sự tôn trọng, yêu thương và biết ơn đối với chính mình. Hãy nhìn trực diện vào chính mình, tìm hiểu, và thấu hiểu tâm hồn ấy. Không có sự can thiệp của bất kỳ ý tưởng nào về bản thân. Hãy dành thời gian để một mình, tĩnh lặng và cảm nhận chính mình, thay vì theo đuổi hình tượng nào đó.

• Xây dựng mối quan hệ thực sự với những người xung quanh

Bạn tập bỏ qua các hình tượng, và tạo mối tương quan trực tiếp với người đối diện. Bạn trò chuyện với họ mà không để những hình ảnh quá khứ can dự vào. Trước mắt bạn là con người của hiện tại. Không phải kẻ đã buông lời nịnh bợ hay chê bai bạn ngày hôm qua. Không có chiếc mặt nạ nào được bạn đeo lên cho họ. Những ý niệm về họ không được sử dụng vào lúc này. Những kỳ vọng về họ cũng nên bị xóa bỏ. Khi bạn giao tiếp mà không kỳ vọng điều gì ở đối phương, bạn cảm thấy tự do. Tinh thần bạn tự do khỏi những xiềng xích kỳ vọng và thất vọng.

Bạn không còn hoảng loạn, sợ hãi, vui mừng, phấn khích, đau lòng, thù ghét, hưng phấn trước họ. Bạn không bị quá khứ thao túng, không bị tương lai tác động. Bạn không bị dẫn dắt bởi những ảo tưởng.

Đứng trước mặt họ không phải là hình tượng của bạn. Ở trước mặt bạn cũng không phải là hình tượng mà bạn dựng nên về họ. Lúc này diễn ra sự liên hệ giữa hai con người thực sự.